Er kunnen verschillende situaties ontstaan waardoor u niet meer in staat bent uw zaken zelf te regelen, bijvoorbeeld door ziekte, ouderdom of een ongeval. Dan wilt u dat beslissingen over uw geld, woning, administratie en zorg door de juiste persoon worden genomen op een manier die past bij uw wensen.

Met een levenstestament legt u vast wie namens u mag handelen en wat die persoon wel of niet mag doen. Maar vanaf welk moment mag die gemachtigde namens u optreden? In de praktijk blijkt dat het “ingangsmoment” vaak het lastigste onderdeel is. In dit artikel leest u welke keuzes u heeft, wat de valkuilen zijn en hoe u voorkomt dat het levenstestament op het cruciale moment toch niet goed werkt.

De voorwaarde van wilsonbekwaamheid

U stelt uw levenstestament op wanneer u wilsbekwaam bent. Zo kunt u goed overzien wat de gevolgen van uw beslissingen zijn. In veel levenstestamenten staat als voorwaarde dat de gemachtigde pas mag handelen vanaf het moment dat u wilsonbekwaam bent. Dat klinkt logisch: zolang u het zelf kunt, beslist u.

Maar die voorwaarde is pas echt werkbaar als ook duidelijk is wie vaststelt dat u wilsonbekwaam bent en hoe dat wordt aangetoond. In de praktijk vragen banken en andere instanties vaak om bewijs (bijvoorbeeld een medische verklaring). Is er niet vastgelegd welke verklaring voldoende is of wie die mag afgeven? Dan kan discussie ontstaan en komt de gemachtigde niet direct in actie.

Praktijkvoorbeeld

Stel: een vrouw benoemt haar partner als gemachtigde, maar alleen bij wilsonbekwaamheid. De partner wil betalingen doen en contact met de bank opnemen, omdat de vaste lasten blijven doorlopen. De bank ziet de voorwaarde in de akte en vraagt: “kunt u aantonen dat uw vrouw wilsonbekwaam is?”. Zonder duidelijke procedure kan dit leiden tot vertraging op het moment dat snel handelen nodig is.

Twee mogelijkheden voor in werking treden

1.      De direct ingaande volmacht

Een volmacht kan per direct ingaan. Dit type volmacht is gebaseerd op vertrouwen: de gemachtigde komt pas in actie als dat nodig is. Het is dan ook een gangbare bepaling bij echtgenoten of ouders en hun kind. Ook wanneer snelheid belangrijk is of u geen ‘activatie-discussie’ wilt op een stressmoment kan voor deze volmacht gekozen worden. Wel is het extra belangrijk om na te denken over het voorkomen van misbruik. U kunt bijvoorbeeld:

  • afspraken over inzage en periodieke verantwoording vastleggen;
  • beperkingen op schenkingen of grote uitgaven toepassen;
  • een toezichthouder aanwijzen die de levensexecuteur controleert;
  • duidelijke “grote beslissingen”-regels opstellen, bijvoorbeeld over het verkopen van de woning.

2.      Volmacht bij artsenverklaring

U kunt ook vastleggen dat een volmacht pas mag ingaan nadat is vastgesteld dat u wilsonbekwaam bent. Dit wordt gedaan door een onafhankelijke arts. De gemachtigde kan dan alleen in actie komen na deze verklaring, zodat hij of zij aan derden kan laten zien dat aan de voorwaarde is voldaan.

Echter, een artsenverklaring heeft weer eigen haken en ogen. Deze verklaring moet worden geregeld vóórdat de gemachtigde mag handelen. Dit kan knellend zijn als er dringende zaken zijn. Verder is wilsonbekwaamheid niet altijd zwart/wit. Iemand kan goede en slechte dagen hebben. De arts die op een ‘goede dag’ langskomt, zou kunnen bepalen dat u niet wilsonbekwaam bent. Ook kan het zijn dat een medische keuring als erg belastend wordt ervaren.

Verder kan het zo zijn dat de volmachtgever nog niet wilsonbekwaam is, maar het wel prettig vindt als de gemachtigde taken gaat overnemen. Bij een volmacht met een voorwaarde van wilsonbekwaamheid, moet hiervoor dan iets worden geregeld.

Levenstestament op maat

Naast een volmacht die direct ingaat of een volmacht die pas mag worden gebruikt na een artsenverklaring, kan een levenstestament ook op maat worden ingericht. U kunt bijvoorbeeld taken verdelen: één persoon voor financiële zaken en een ander voor medische en persoonlijke zaken. Tegelijk kunt u in de volmacht extra afspraken opnemen voor ingrijpende handelingen. Denk aan:

  • voorafgaande toestemming van een toezichthouder voor het verrichten van bepaalde ingrijpende handelingen
  • werken met bedragslimieten
  • het stellen van aanvullende voorwaarden (zoals een artsenverklaring) voor bepaalde besluiten.

Zo blijft het levenstestament in de praktijk uitvoerbaar voor dagelijkse zaken, terwijl er extra bescherming is bij grote financiële keuzes.

In de praktijk kunnen mensen soms nog lange tijd deels zelf beslissen: iemand kan bijvoorbeeld nog kiezen over dagelijkse uitgaven, maar niet meer over complexe besluiten zoals een hypotheek. Dat maakt het logisch om bevoegdheden en afspraken zo te formuleren dat ze passen bij verschillende soorten beslissingen.

Regel een levenstestament tijdig

Een levenstestament kunt u alleen laten opstellen zolang u wilsbekwaam bent. Neem daarom tijdig stappen en kies een gemachtigde die u volledig vertrouwt. Twijfelt u of wilt u extra afspraken? Dan kan het verstandig zijn om naast een familielid een professionele levensexecuteur of toezichthouder te benoemen.

Bij NOVEX kunt u terecht voor professionele levensexecuteurs, die u kunnen helpen met de uitvoering van de wensen in uw levenstestament. U kunt een levensexecuteur benoemen in uw levenstestament, waarmee u niet alleen controle houdt over wie deze belangrijke rol vervult, maar ook over de afwikkeling van uw financiën zoals u het zou hebben gewild. Heeft u vragen of zoekt u een professionele levensexecuteur? Zoek in ons ledenoverzicht naar een levensexecuteur bij u in de buurt.